ذكر شده ، ولى مقصود ، يكى از افراد غير معيّن آن عام است . بنابراين ، در واقع يكى از افراد عام به صورت نامعيّن موضوع حكم است . پس اگر مكلّف نسبت به يكى از افراد آن عام امتثال نمايد ، تكليف ساقط است . مثل اينكه مولى بگويد يك بنده آزاد كن . مكلّف با آزاد كردن هر بنده‌اى كه خواست ، امر مولى را امتثال نموده است . - آيا اجمال مخصّص به عام سرايت مىكند ؟ اگر مخصصى براى تخصيص عام وارد شد ، ولى آن مخصص از حيث مفهوم يا مصداق داراى ابهام بود ، مىگويند مخصص مجمل است . اكنون اگر چنين مخصص مجملى وجود داشت ، آيا اجمال مخصص به عام نيز سرايت مىكند تا در نتيجه ، به عموم عام نتوان تمسك كرد ، يا اينكه اجمال مخصص به عموم عام سرايت نمىكند و مىتوان به عام تمسك كرد ؟ براى روشن شدن مطلب بايد دانست كه اجمال دو گونه است : الف : شبهه مفهوميه : ممكن است خود مفهوم خاص مجمل باشد . يعنى مفهوم خاص روشن نيست . مثلا امام عليه السّلام مىفرمايند : « خداوند آب را طاهر خلق كرده است ، چيزى آن را نجس نمىكند ، مگر آبى كه رنگ يا طعم يا بوى آن تغيير كند . « 1 » در اين كلام حضرت ، كلمه‌ى « تغيير » مجمل است زيرا معلوم نيست مقصود ، تنها تغيير حسّى است ، يا تغيير غير حسّى را نيز شامل مىشود . شبهه‌ى

--> ( 1 ) وسائل الشيعة ، كتاب الطهارة ، باب 1 ، ابواب الماء المطلق ، حديث 9 .